สมัยเรียนมัธยมต้น เคยมีอาจารย์ท่านหนึ่ง ผมจำไม่ได้แล้วว่าอาจารย์สอนวิชาไหนกันแน่ แต่คุ้นๆ ว่าเป็นวิชาพละหรือสุขศึกษา อาจารย์สอนไว้ว่า ให้ฝึกตัวเองให้ทำอะไรเป็น อย่างน้อยด้านละ 1 อย่าง
คำว่าด้านละ 1 อย่างในที่นี้ คือ สิ่งต่างๆ ที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิต การทำงาน และการเข้าสังคม เช่น พิมพ์ดีด กีฬา ดนตรี ฯลฯ ผมจำได้ว่าอาจารย์ยกตัวอย่างว่า เช่น ด้านกีฬา เราอาจจะไม่ต้องเล่นได้เก่งถึงขนาดได้เป็นตัวแทนโรงเรียนหรือตัวแทนจังหวัด แต่ถ้าถึงคราวที่เราต้องลงเล่น อาจจะเป็นกีฬาสี กีฬาระหว่างห้อง หรือถ้าวัยทำงานก็เป็นกีฬาในที่ทำงาน อย่างน้อยก็มีกีฬาซักอย่างที่เราลงเล่นได้ ไม่จำเป็นต้องเล่นเก่ง เอาแค่เค้าส่งลูกมาแล้วเราไม่เอาหน้ารับก็พอ
นั่นคือด้านหนึ่ง ประเด็นคือ เราควรจะทำให้ได้อย่างนี้เป็นอย่างน้อยในทุกๆ ด้าน เช่น ด้านดนตรีเราก็ควรจะเล่นดนตรีให้ได้ซักอย่างนึง หรือจะร้องเพลงก็ได้ ถ้าถึงเวลาต้องออกมาโชว์ ก็จะได้ไม่ต้องอายขายหน้าใคร นอกจากนั้นก็อาจจะมีด้านอื่นๆ เช่น ภาษา หรือศิลปะ
อันที่จริงแล้ว จะเรียกว่าด้านละ 1 อย่างก็อาจจะไม่ถูกนัก เพราะมีบางอย่างที่เหมือนกับเป็น “เรื่องบังคับ” คือ ไม่มีให้เลือก แต่เป็นสิ่งที่เราควรจะทำได้ เช่น ทักษะพิมพ์ดีด ซึ่งก็ใช้หลักการเดิมคือ ไม่จำเป็นต้องพิมพ์เร็วไฟแลบ แต่อย่างน้อยก็ควรจะพิมพ์ได้บ้าง ไม่ต้องคลำหาอักษรทีละตัว หรือ ถ้าปัจจุบันนี้ ก็อาจจะเป็นทักษะการใช้คอมพิวเตอร์ (สมัยนั้น คนทั่วไปยังไม่มีและไม่รู้จักคอมพิวเตอร์กัน)
ผมคิดว่า หลายคนคงเกิดคำถามว่า ทำไม? มันจำเป็นยังไง?
จะบอกว่าจำเป็น ก็อาจจะไม่ใช่สำหรับทุกด้าน แต่ที่แน่ๆ คือ มีประโยชน์แน่นอน
สำหรับเรื่องอย่างพิมพ์ดีด หรือการใช้คอมพิวเตอร์ ประโยชน์คงจะชัดเจนอยู่แล้ว แต่เรื่องอย่างดนตรี กีฬา ศิลปะ หลายๆ คนอาจจะยังไม่เห็นประโยชน์เท่าไหร่
บางครั้งการเข้าสังคม เราก็ต้องหา “จุดร่วม” กับคนอื่นบ้าง คือ หาสิ่งที่เรารู้เหมือนๆ กัน สามารถพูดคุยหรือทำกิจกรรมร่วมกันได้ เหมือนอย่างที่คนทั่วๆ ไปมักจะแนะนำว่าให้มีความรู้รอบตัวบ้าง อย่ารู้แต่เฉพาะในสิ่งที่เรียน หรือเฉพาะสิ่งที่เราทำเท่านั้น แต่สำหรับ “ด้านละ 1 อย่าง” นั้นไปไกลกว่านั้น คือ นอกจากจะแค่รู้แล้ว ต้องทำให้ได้บ้างด้วย เพราะ การรู้ว่าทำยังไงนั้น ยังไงก็ไม่เท่ากับการทำเป็นจริงๆ ไม่ว่าจะด้านใดก็ตาม
ถ้าสังเกตดีๆ จะเห็นได้ว่า คนที่มีสังคมกว้าง รู้จักคนเยอะ (และมีคนรู้จักเยอะ) มักจะมีความสามารถหลายด้าน นั่นคือ ทำให้มีจุดร่วมที่จะเชื่อมสัมพันธ์กับคนอื่นๆ ได้หลายทาง ดังนั้น ถ้าจะบอกว่า การทำอะไรได้หลายๆ อย่างนั้นไม่จำเป็น ก็อาจจะเหมือนกับพูดว่า การมีเพื่อนเยอะๆ เป็นเรื่องไม่จำเป็น
ผมยังจำคำสอนนี้ได้ดี (ถึงแม้จะจำไม่ได้แล้วว่ามาจากอาจารย์ท่านไหน) แต่การทำจริงๆ ก็ยอมรับว่ามันยาก ไม่ใช่ว่าจะฝึกกันได้ง่ายๆ อย่างไรก็ตาม อย่างน้อยการได้รู้ตัวว่าควรจะฝึก ก็น่าจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีพอแล้ว
